Xì-căng-đan Vàng Anh và sự “xâm lăng” văn hoá.

Xì-căng-đan Vàng Anh-Hoàng Thuỳ Linh (VA-HTL) là câu chuyện vấp ngã đau đớn, bẽ bàng của một cô bé diễn viên trong đời sống xã hội thị trường tiêu dùng và thực dụng đầy phức tạp, nhưng lại đặt ra những vấn đề lớn hơn, và cũng đau hơn, sâu sắc hơn cho người lớn chúng ta, cho giáo dục mỗi gia đình, cho các nhà quản lý giáo dục, văn hoá và quản lý đất nước.

Hơn tuần nay, gần như cả xã hội lên cơn sốt và lên cơn “sốc” thật sự về sự kiện clip sex Vàng Anh, nhân vật chính của bộ phim truyền hình Nhật ký Vàng Anh đang hút khách, do cô bé H.T.L hoá thân, bị phát tán lên mạng với những “pha” mà theo bình luận của nhiều bạn trẻ, còn hơn cả “sex”. Những bàn cãi đa chiều trên báo chí, trong xã hội còn chưa dứt thì tối 15-10, Đài Truyền hình VTV3 phát sóng buổi ghi hình NKVA chia tay khán giả với thời lượng khá dài, 15 phút.

Dù trước đó, bộ phim này đã gây tranh cãi gay gắt, bị nhiều lời phê phán, chỉ trích khá ầm ĩ nhưng phải đến khi những pha “sex” của VA- HTL như đổ dầu vào lửa thì bộ phim mới tắt ngóm(!).

Tuy nhiên, khi chương trình chia tay đã khép lại thì kết cục mở ra lại là hiệu ứng “ngược”, khiến người xem rất phản ứng, cho là “phản cảm”, thậm chí có tờ báo dùng bốn chữ “chương trình tôn vinh”.

Vàng Anh buổi chia tay

Một người bạn ở Mỹ email cho tôi: “Đến Mỹ xảy ra những vụ này, đài truyền hình họ cũng không bao giờ làm thế. Đơn giản là cắt hợp đồng với diễn viên và người đại diện tuyên bố kết thúc chương trình ngắn gọn. H.T.L là “cái gì” mà phải tổ chức “chia tay trên sóng truyền hình quốc gia”?. Thật không xứng đáng trong khi bao nhiêu người tốt việc tốt còn xứng đáng gấp bội thì không có một giây để mà góp mặt…Vụ sập cầu Cần Thơ giết 54 người, nhưng “sex” VA-HTL giết cả một thế hệ. Cả triệu bạn trẻ xem hai đứa nó “diễn”, trông rất kinh hãi…”.

Còn một người đồng nghiệp lớn tuổi thì thốt lên phẫn nộ: “Thật là nhục cho cha mẹ nó. Vừa thương, vừa giận, vừa nhục!”. Và mới đây, buổi sáng 16-10 thôi, ngay sau khi chương trình chia tay VA-HTL với rất nhiều cảm thông, thương xót, thân ái vỗ về… vừa khép lại thì như một dụng ý cười cợt xúc phạm, cả xã hội lại phải tiếp tục xôn xao về clip sex mới tung ra của một kẻ giấu mặt nhưng rất trắng trợn khi thực hiện hành vi thực chất là cố tình truyền bá băng hình "sex" dài tới 16 phút, và còn "nặng đô" hơn nữa, của VA-HTL cùng nhân vật cũ, thì sự bẽ bàng, xấu hổ và đau, có lẽ bây giờ không phải là của cá nhân VA-HTL mà là của cả nhóm những người trong cuộc tối 15-10, cho dù họ làm với đầy thiện chí.

Xét cho cùng, chuyện phát sóng tối 15-10 (đã lỡ rồi), dù chẳng hay ho gì cũng vẫn là một chuyện nhỏ. Chuyện lớn hơn, từ câu chuyện xì-căng-đan VA-HTL mới là chuyện của người lớn chúng ta, chuyện lối sống thế hệ trẻ và chuyện văn hoá một đất nước thời toàn cầu hoá và hội nhập. Trước đó, khi clip sex (lần 1) mới phát tán, vẫn có rất nhiều lời bênh vực cho hành vi của VA-HTL, rằng đó là cách sống cá nhân của cô ấy, cô ấy đủ tuổi chịu trách nhiệm về hành vi, lối sống của chính mình. Đáng phê phán là kẻ “giấu mặt” đê tiện.

Điều đó cũng đúng. Nhưng lại có một lý lẽ nữa không kém phần thuyết phục, đó là một khi trở thành người của công chúng, thì lối sống cá nhân bồng bột, nông nổi hay nhẹ dạ buông thả của người nghệ sĩ, người diễn viên đôi khi lại phải trả đắt đến khắc nghiệt. Đó không còn là chuyện cá biệt. Trên thế giới hay ở VN ta cũng vậy, đã có nhiều nghệ sĩ, người nổi tiếng phải trả giá không rẻ cho cách sống hay những sơ sểnh của chính mình

Bởi tình yêu công chúng dành cho các nghệ sĩ, diễn viên càng nhiều thì sự nổi giận hay nỗi thất vọng ở họ cũng càng lớn. VA-HTL chưa phải là một diễn viên người lớn, nhưng chính vì là một diễn viên trẻ, lại là nhân vật chính đóng vai ngoan hiền của bộ phim giáo dục tuổi teen ăn khách, hấp dẫn không ít các em nhỏ nên cú “sốc”, nỗi thất vọng và sự chê trách, đặc biệt ở các bậc cha mẹ còn lớn và loang rộng hơn. Không ít các bậc cha mẹ bối rối, lo lắng vì những lời bàn tán của con em mình trước "thần tượng" của chúng bị sụp đổ.

Nhưng câu chuyện VA-HTL cũng khá điển hình phản ánh một hiện tượng xã hội phổ biến về lối sống của giới trẻ lâu nay. Đứa cháu gái tôi bảo : “Con tưởng gì, cô không biết à? Bây giờ ở Bệnh viện C, hàng ngày có những đứa con gái 15-16 tuổi đã đi nạo thai, không chỉ một lần cô nhé, mà nhiều lần!”. Còn nhiều người lớn tuổi chép miệng đầy bất lực: “Xã hội bây giờ nó thế!”.

Nghe câu nói đầy “bó tay.com”, tôi bỗng nhớ đã đọc ở đâu đó một bài báo về hội nhập, trong đó có một câu rất đáng suy ngẫm: “Mặt trái của toàn cầu hoá, của hội nhập là gì? Không phải là nỗi lo, sự thách thức tụt hậu về kinh tế, mà chính là sự “xâm lăng” về văn hoá”. Mở Từ điển Tiếng Việt thông dụng, thấy định nghĩa: “Văn hoá là những giá trị vật chất, tinh thần được con người tái tạo ra trong lịch sử… Văn hoá là đời sống tinh thần của con người…Văn hoá là lối sống, cách ứng xử…”.

Nếu đối chiếu giữa định nghĩa mang tính lý thuyết màu xám, đầy bình yên trong từ điển với thực tiễn đời sống văn hoá vô cùng sinh động, phức tạp, đầy biến động trong xã hội ta thời kinh tế thị trường thì qủa thật, đất nước ta đã và đang đứng trước một sự “xâm lăng” văn hoá lặng lẽ, ngấm ngầm đầy hiểm hoạ, hiểm hóc trong “thế giới phẳng” của thời đại toàn cầu hoá và hội nhập. Cần hiểu đầy đủ cả hai mặt tốt xấu, hay dở của quy luật tất yếu này.

Mọc lên như nấm sau mưa. Ảnh: Phạm Hải- Nguồn Việt Báo